SỰ GIA HỘ CỦA ĐỨC PHẬT
Hoàng Nguyên
Hoàng Nguyên
Đạo
Phật có phải là một tôn giáo không là một câu hỏi không mới nhưng không cũ đối
với những ai đến với đạo Phật chỉ bằng con đường tín ngưỡng đơn thuần. Nếu tôn
giáo được hiểu theo nghĩa là những quan niệm dựa trên cơ sở niềm tin và sùng
bái những lực lượng siêu nhiên, cho rằng có những lực lượng siêu nhiên định
đoạt tất cả, con người phải phục tùng và tôn thờ, thì đạo Phật không phải là
một tôn giáo, vì Đức Phật không phải một đấng siêu nhiên, Thượng đế, con của Thượng
đế hay khải thị của Thượng đế. Vậy thì Đức Phật là ai? Câu hỏi có thể làm ngỡ
ngàng rất nhiều người, bởi từ lâu trong tâm tưởng của đa phần giới Phật tử Đức
Phật là… Đức Phật! Xác định được Đức Phật là ai và vai trò của Ngài đối với
chúng ta như thế nào sẽ cho thấy bản chất thật sự của đạo Phật là gì.
Trong kinh Tăng chi, Bà-la-môn Dona hỏi
Phật: “Có phải Ngài là vị Tiên, Ngài là Càn-thát-bà, Ngài là Dạ-xoa, Ngài là
người? Với bốn câu hỏi này Đức Phật tuần tự trả lời: “Ta không phải là Tiên, Ta
không phải là Càn-thát-bà, Ta không phải là Dạ-xoa, Ta không phải là người”.
“Này Bà-la-môn, với
những ai chưa đoạn tận các lậu hoặc, Ta có thể là chư Thiên với các lậu hoặc đã
đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ, được làm thành như cây Tala, được làm cho
không thể hiện hữu, được làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này
Bà-la-môn, với những ai chưa đoạn tận các lậu hoặc, Ta có thể là Càn-thát-bà,
Ta có thể là Dạ-xoa, Ta có thể là người với các lậu hoặc đã đoạn tận, được chặt
đứt từ gốc rễ, được làm thành như cây Tala, được làm cho không hiện hữu, được
làm cho không thể sanh khởi trong tương lai”.
Như vậy, có thể nói
rằng Đức Phật đã từng làm tất cả các loài chúng sanh trong lục đạo luân hồi. Và
ngay chính kiếp sống làm người cách nay 2.557 năm tại đất nước Ấn Độ, bằng sự
nỗ lực rèn luyện tâm thức không biết mệt mỏi, với ý chí sắt đá và nghị lực phi
thường, Thái tử Siddhartha đã xóa sạch tất cả lậu hoặc và chứng ngộ thành Phật.
Vì vậy đối với bất kỳ đối tượng nào, Ngài cũng có thể là đối tượng đó, nhưng đã
đoạn tận các lậu hoặc. Bất kỳ ai đoạn tận các lậu hoặc đều được gọi là Phật. Mà
một vị thánh đệ tử có lòng tin chơn chánh đối với một vị Phật, phải hiểu Đức
Phật có mười danh hiệu: “Này A Nan, vị Thánh đệ tử có chánh tín đối với Đức
Phật: Thế tôn là bậc A-la-hán, Chánh đẳng giác, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế
gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn”.
Mười danh hiệu này cũng chính là mười đặc tính tối ưu của một vị Phật. Qua đây
ta thấy hiện lên vai trò của Đức Phật đối với chúng ta. Đó là Thiên nhân sư.
Thiên nhân sư là bậc
thầy của trời người. Vai trò của Đức Phật đối với chúng ta là vị thầy. Ngài chỉ
dạy những gì nên làm và không nên làm, con đường nào nên đi và không nên đi;
đâu là hạnh phúc, đâu là khổ đau, đâu là an vui, đâu là sầu khổ, đâu là bất
hạnh… Trách nhiệm của Phật là như thế. Còn đi con đường nào, làm gì là quyền
của chúng ta. Muốn có hạnh phúc an vui thì phải thực hành theo lời Phật, không
ai thực hành thay cho ta được, kể cả Đức Phật. Chính vì vậy mà trước giờ phút quan trọng nhất, lúc Phật
sắp nhập diệt, Ngài kêu gọi các đệ tử phải tự nỗ lực, đừng dựa dẫm vào bất cứ
ai: “Này A Nan! Hãy tự mình làm hòn đảo cho chính mình, và tự nương tựa chính
mình. Hãy lấy pháp làm hòn đảo, làm nơi nương tựa, đừng lấy nơi nào khác làm
nơi nương tựa, làm hòn đảo, đừng nương tựa nơi nào khác”.
Là Giáo chủ của một
tôn giáo, được người đời tôn xưng với rất nhiều danh hiệu cao quý, lẽ ra Đức
Phật phải hứa hẹn cho các đệ tử đặt trọn niềm tin vào Ngài sẽ được ban ân huệ
gì đó, vậy mà Ngài chỉ kêu
gọi họ tự nỗ lực, tự làm chủ lấy đời mình. Đây là nét đẹp nhân bản của đạo Phật, là
điểm đặc trưng duy nhất có trong Phật giáo.
Ai học lịch sử triết
học phương Tây đều biết chủ nghĩa Nhân bản (humanisme) ra đời từ thời đại Phục
hưng, khoảng thế kỷ XIV-XVI, với hai tiêu chí: Một là tự chủ, tức con người tự mình làm chủ mình, đây
là yếu tố quan trọng nhất. Hai là giải phóng lý tính ra khỏi niềm tin mù quáng. Tiêu chí một, ta có
lời dạy trên. Tiêu chí hai, ta bắt gặp lời Phật dạy cho dân chúng xứ Kalama: “Chớ vội tin điều gì,
chỉ vì điều đó là truyền thuyết, là truyền thống, được nhiều người nhắc đến hay
tuyên truyền, được ghi lại trong kinh điển hay sách vở, thuộc lý luận siêu
hình, phù hợp với lập trường của mình, được căn cứ trên những dữ kiện hời hợt,
phù hợp với định kiến của mình, được sức mạnh và quyền uy ủng hộ, được các nhà
truyền giáo hay đạo sư của mình tuyên thuyết”.
Khi không tự làm chủ
được đời mình và lý trí nô lệ cho lòng tin, con người vẫn còn là vị thành niên,
phải dựa dẫm vào các đấng thần thánh tối cao mà đi. Xã hội Tây phương sống
trong tình trạng vị thành niên mãi cho đến thế kỷ thứ XVI, khi Chủ nghĩa Nhân
bản ra đời, mới trở thành người trưởng thành, có thể tự đi trên đôi chân của mình với ngọn đèn lý trí
soi sáng, chứ không để lòng tin dẫn dắt nữa. Chính điểm này phương Tây gặp đạo
Phật như cá gặp nước, thỏa thích bơi lội.
Ngoài vai trò là một
vị thầy, Đức Phật còn tự ví mình như một vị lương y với bốn đặc tính: xác định
được bệnh, biết rõ nguyên nhân của bệnh, biết cách chữa trị căn bệnh, trị xong
không còn tái diễn. Bốn đặc tính này tương đương với bốn chân lý cao thượng:
“Như Lai là bậc Đại y vương, thành tựu bốn đức, chữa lành bệnh cho chúng sanh
cũng lại như vậy. Bốn đức là gì? Là Như Lai biết như thật đây là Khổ thánh đế;
biết như thật đây là Khổ tập thánh đế; biết như thật đây là Khổ diệt thánh đế;
biết như thật đây là khổ diệt đạo thánh đế”.
Tự nhận mình là vị
Lương y, Đức Phật gián tiếp phủ nhận vai trò thần quyền của mình, vì dù thầy
thuốc giỏi đến đâu, tài ba cỡ nào, nhưng nếu bệnh nhân không chịu làm theo
hướng dẫn của thầy thuốc hoặc không chịu uống thuốc thì thầy thuốc cũng đành
chịu. Trách nhiệm của Phật với vai trò là vị lương y, Ngài đã làm xong, tức đã
xác định được tình trạng bệnh của chúng ta là bất an, lo lắng, sợ hãi, phiền
não, khổ đau; nguyên nhân là do tham sân si, ghen tỵ, đố kỵ, tỵ hiềm, chấp ngã…; và đã cho hàng loạt toa thuốc nằm
trong Tam tạng giáo điển. Phần còn lại là ở chúng ta, muốn hết bệnh thì phải
ứng dụng lời Phật dạy trong đời sống hàng ngày để đối trị khổ đau và trải
nghiệm hạnh phúc.
Tóm lại, dù là với vai
trò nào, là bậc Đạo sư hay vị Lương y, Đức Phật cũng không thể can thiệp vào
vận mệnh của chúng ta. Khổ đau hay hạnh phúc, vui vẻ hay muộn phiền là quyền tự
quyết của chúng ta. Đây mới là con người trưởng thành, chịu trách nhiệm trước
mọi hành vi do mình tạo ra. Mình hành động bất thiện thì gặt quả khổ đau, hành
động thiện thì hưởng quả an vui. Con người tự do và bình đẳng trước chân lý,
tức đạo lý nhân quả. Nếu an vui hay khổ đau là do chúng ta tự quyết, vậy thì
cầu Đức Phật gia hộ mang ý nghĩa gì?
Sự gia hộ ở đây,
theo người viết, mang hai ý nghĩa. Thứ nhất, khi ta tu tập theo lời Phật dạy có
an lạc, thì sự an lạc này có thể nói là sự gia hộ hay sự cứu độ của Đức Phật.
Thứ hai, khi ta nhận được niềm tin và cảm xúc thánh thiện từ hành động và nhân
cách cao thượng của Đức Phật rồi hành động tốt đẹp trong cuộc đời, thì khi đó
ta có thể nói rằng Đức Phật đã gia hộ cho ta. Theo ý này, thì bất kỳ
ai cũng có thể gia hộ cho ta, một người hành khất cũng có thể gia hộ cho ta nếu
người này có những hành động cao cả tạo cảm xúc thánh thiện trong lòng mình.
Bill Ray Harris là một ví dụ: ông là một hành khất, nhưng không để lòng tham
chế ngự, đã trả lại chiếc nhẫn kim cương cho cô Sarah Darling khi cô vô tình đánh
rơi. Có thể nói ông Harris đã gia hộ cho rất nhiều người, vì hành động cao
thượng của ông đã đánh thức cảm xúc và lòng chân thật của con người.
Tám mươi năm trên cuộc
đời, Đức Phật đã để lại cho chúng ta vô số lời dạy quý giá, xoay quanh cuộc đời
Ngài cũng có rất nhiều câu chuyện, mỗi câu chuyện cho ta những cảm xúc khác
nhau, có câu chuyện cho ta cảm xúc về lòng yêu thương, có câu chuyện cho ta cảm
xúc về sự hy sinh cao cả... Sau đây là một câu chuyện:
Một hôm vương tử Bồ Đề
thỉnh Đức Phật về nhà thọ trai, ông trải tấm vải đẹp từ trong nhà ra ngoài ngõ
để cung đón Ngài. Đến trước tấm vải Đức Phật không bước lên, Ngài ra hiệu cho
thầy A Nan bảo Bồ Đề cuốn tấm vải cất đi, Ngài không bước lên vì nghĩ đến những
người nghèo khó đang thiếu ăn thiếu mặc.
Câu chuyện ngắn nhưng
gợi cho ta nhiều suy nghĩ và cảm xúc, trước khi thọ nhận cái gì, mua sắm cái gì
hay tiêu xài cái gì chúng ta nên nghĩ đến những người đang còn khó khăn thiếu
thốn hơn mình để tiết chế hành động phung phí của mình. Đọc câu chuyện mà cho
chúng ta cảm xúc về sự
quan tâm đến người khác rồi hành động lợi mình lợi người thì đó là sự gia hộ
của Đức Phật.
Hiểu gia hộ theo nghĩa
như vậy có làm giảm giá trị của Đức Phật và khiến cho Ngài trở nên tầm thường
không? Chúng ta thường có ý niệm về Đức Phật là người lúc nào cũng có hào quang
sáng chói, đi trên hoa sen, ngồi trên tòa sen, thực hiện các phép thần thông
biến hóa dị thường mà ít ai nghĩ rằng Đức Phật có thể là một người ăn xin với
một hành động đầy cao thượng nào đó. Bill Ray Harris là một người ăn xin nhưng
hành động là của một vị Phật, vì đã chế ngự được lòng tham. Phật và chúng sanh
khác nhau không phải do hình tướng mà do hành động, hành động tầm thường là
chúng sanh, hành động cao thượng là Phật. Cho nên sự vĩ đại của Đức Phật
không phải ở khả năng thần thông biến hóa, hô phong hoán vũ, đi mây về gió, mà
ở chỗ hành động thể hiện những đức tính hiền thiện có mặt trong tự thân của mỗi
người. Câu chuyện sau đây cho chúng ta cảm xúc về sự bình tĩnh, đồng thời cho
thấy sự mầu nhiệm của Đức Phật khi thể hiện đức tính ấy:
Có một cô gái là đệ tử
của Đức Phật về làm dâu trong một gia đình Bà-la-môn. Mỗi lần có sự tranh chấp
cãi cọ cô đều niệm kinh Phật. Tình trạng này gia đình chồng không ưa. Một hôm người
chồng cùng mấy người bạn cùng ăn cơm ở nhà ông, cô buột miệng niệm “Nam-mô
Phật”, khiến ông tức giận như bị khiêu khích. Ông bỏ ăn chạy đến tinh xá nhục
mạ Phật. Đức Phật trầm tĩnh, lặng lẽ lắng nghe, rồi từ tốn hỏi:
“- Này Bà-la-môn, khi
có bà con hoặc khách bạn đến thăm, ông có sửa soạn các món ăn để tiếp đãi họ
không?
- Thưa Tôn giả Gotama,
thỉnh thoảng có bà con hoặc khách bạn đến thăm, chúng tôi có sửa soạn các món
ăn để thết đãi họ.
- Nhưng này Bà-la-môn,
nếu họ không thâu nhận thì những món ăn ấy thuộc về ai?
- Thưa Tôn giả Gotama,
tất nhiên nếu họ không thâu nhận thì những món ăn ấy thuộc về chúng tôi.
- Cũng vậy, này
Bà-la-môn, nếu ông phỉ báng chúng tôi, mắng nhiếc chúng tôi, gây lộn với chúng
tôi mà chúng tôi không thâu nhận, thì sự việc ấy từ ông chỉ về lại với ông.
- Này Bà-la-môn, ai
phỉ báng lại khi bị phỉ báng, mắng nhiếc lại khi bị mắng nhiếc, gây lộn lại khi
bị gây lộn, thì như vậy, này Bà-la-môn, người ấy được xem là đã hưởng thọ, đã
san sẻ với ông. Còn chúng tôi không cùng hưởng thọ sự việc ấy với ông, không
san sẻ sự việc ấy với ông, thì này Bà-la-môn sự việc ấy về lại với ông".
Cảm phục trước đức
tính điềm đạm, tự chế và ngôn ngữ nhân từ đầy ngụ ý của Đức Phật, ông Bà-la-môn
sụp lạy xin được quy y làm đệ tử Ngài. Ba người em trai thấy ông đã quy y Đức
Phật cũng giận dữ tìm Ngài mắng nhiếc nhưng tất cả đều được Đức Phật cảm hóa.
Các thầy Tỳ-kheo thấy thế đều ca ngợi sự mầu nhiệm của Đức Phật: “Đức hạnh của
Đức Phật thật mầu nhiệm, cả bốn anh em Bà-la-môn đều nhục mạ Ngài mà rồi ai cũng
được cảm hóa, cũng làm cho lĩnh hội được pháp, cũng được Ngài làm nơi nương
tựa, làm vị cứu tinh”.
Quả thật Đức Phật rất
mầu nhiệm, nhưng không phải do sử dụng phép lạ, Ngài chưa bao giờ dùng phép lạ
để cứu độ chúng ta. Ngài chỉ sử dụng những đức tính tốt đẹp của con người để
hóa độ con người. Qua câu chuyện trên, Ngài có làm điều gì siêu nhiên, mang
tính thần thánh vượt quá khả năng của chúng ta đâu. Ngài chỉ ngồi đó, nhẫn chịu
lắng nghe rồi với lòng nhân từ bao la, bằng ngôn từ ôn hòa, Ngài dạy đối tượng
công kích mình về luật nhân quả, hễ trao cho ai điều gì thì chính mình sẽ nhận
lại điều đó, khiến cho họ xúc động sâu xa, sụp lạy xin quy y Ngài. Người ta quy
hướng Ngài không phải bằng những phép lạ mà bằng những đức tính chịu đựng và tự
chế của Ngài. Ngài nói: “Các vị Tỳ-kheo, Như Lai không làm thương tổn cả những
người làm thương tổn Như Lai. Như Lai chịu đựng và tự chế, bao người quy y Như
Lai là quy y đức tính ấy”.
Đọc câu chuyện, tâm
linh chúng ta cũng xúc động sâu xa trước đức tính nhẫn nhịn cao cả ấy của Đức
Phật. Mỗi lần đối diện với sự xúc phạm của người khác, hãy để tâm hướng về hình
ảnh điềm đạm của Đức Phật, ta như được tiếp thêm sức mạnh vững chãi từ Ngài. Đó
chính là sự gia hộ của Đức Phật cho chúng ta.
Kinh tạng ghi lại rất
nhiều trường hợp những vị ngoại đạo do cảm phục trước đức độ và trí tuệ siêu
việt của Đức Phật đã nói lên những lời xúc động tận đáy lòng. Gia chủ Upali là
một ví dụ. Ông là một phú hộ, là đệ tử tại gia lừng danh của tôn giáo
Ni-kiền-tử. Một hôm nghe Trường Khổ Hạnh, một tu sĩ của giáo phái Ni-kiền-tử,
trình bày lại quan điểm của Đức Phật là trong ba nghiệp, ý nghiệp quan trọng
nhất, ông và giáo chủ Ni-kiền-tử không chấp nhận, vì giáo phái của ông chủ
trương thân nghiệp là tối trọng. Upali được sự đồng ý và khích lệ của giáo chủ
Ni-kiền-tử, đi đến luận chiến với Đức Phật.
Trong cuộc luận chiến
đó, ông bị thuyết phục bởi trí tuệ trác tuyệt của Đức Phật. Ông vui mừng đảnh
lễ và xin được quy y làm đệ tử của Ngài. Đức Phật nói rằng một người trứ danh
như ông trước khi quyết định điều gì phải suy nghĩ thật chín chắn.
Cảm phục trước lời
khuyên chân thành của Đức Phật, Upali sụp lạy lần nữa xin quy y làm đệ tử của
Ngài. Đức Phật chấp nhận và khuyên ông nên tiếp tục cúng dường cho tôn giáo cũ
của mình. Xúc động trước đức độ bao dung tôn giáo của Đức Phật, Upali sụp lạy
lần thứ ba rồi nói lên những cảm xúc hạnh phúc tận đáy lòng mình: Bạch Thế Tôn,
con vô cùng hoan hỷ, vô cùng thỏa mãn với những lời Thế Tôn nói với con. Bạch
Thế Tôn, nếu các ngoại đạo được con làm đệ tử, họ sẽ giương cờ lên và tuyên bố:
Gia chủ Upali đã trở thành đệ tử của chúng tôi. Và họ sẽ ngăn không cho con
cúng dường cho các đạo sư khác.
Ta có thể nói rằng
niềm rung động hạnh phúc và sự thỏa mãn của gia chủ Upali là sự gia hộ của Đức
Phật. Không riêng gì Upali mà bất cứ ai có duyên gặp gỡ Đức Phật, được nghe
giáo pháp của Ngài đều có những rung động tâm linh sâu xa, bằng chứng là vào
thời Phật rất nhiều người giác ngộ được đạo quả Dự lưu, tức dự vào dòng Thánh.
Chính những rung động tâm linh làm chuyển biến tâm thức từ xấu xa sang tốt đẹp
hay từ phàm phu sang thánh thiện.
Nếu chúng ta đọc một
câu kinh, nghe một bài pháp thoại hay lễ Phật một lạy mà có những rung động tâm
linh sâu xa khiến cho tâm thức được chuyển hóa, thăng hoa trong những cảm xúc
hạnh phúc, thì đó là sự gia hộ của Đức Phật. Ví dụ khi ta đọc thi kệPháp cú: Thắng thì thêm hận
thù/ Thua thì thêm sầu não/ Thắng thua ta bỏ cả/ An lạc tại nơi đây, thì bao nhiêu phiền
não so sánh hơn thua, tranh giành đấu đá trên cuộc đời này đều rơi rụng, chỉ
còn lại niềm hỷ lạc nhiệm mầu. Hoặc khi ta đọc bài kinh nói về mạng người như
hơi thở, nghĩa là đời sống con người ngắn ngủi bằng hơi thở và mong manh như
hơi thở, thì bao nhiêu phiền não do tham lam chất chứa đều buông bỏ, cảm thức
xả ly có mặt thì đồng thời hạnh phúc có mặt.
Đọc kinh mà muốn có
những rung động tâm linh sâu xa, tức có sự gia hộ của Đức Phật, thì ta phải đọc
bằng cả trái tim và bằng cả sự trải nghiệm tu tập. Nếu ta đọc hời hợt, sẽ không
cảm nhận được giá trị và chiều sâu của lời kinh.
Tóm lại, đạo Phật là con đường dẫn đến an vui giải thoát. Đức
Phật là bậc đạo sư, là người dẫn đường chứ không phải là vị thần linh có quyền
ban phước giáng họa cho ai. Vì thế sự gia hộ của Đức Phật ở đây mang ý nghĩa
ứng dụng lời Phật dạy vào đời sống có được lợi ích. Hoặc Đức Phật truyền sức
mạnh niềm tin và cảm xúc thánh thiện để ta hành động tốt đẹp trong cuộc đời.
Hoàng Nguyên
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét