Minh và vô minh

Vô minh (zh. 無明, sa. avidyā, pi. avijjā, bo. ma rig-pa མ་རིག་པ་) chỉ sự u mê, không hiểu Tứ diệu đế, Tam bảo (sa. triratna) và nguyên lí Nghiệp(sa. karma). Vô minh là yếu tố đầu tiên trong nguyên lí Duyên khởi với mười hai nhân duyên (sa. pratītya-samutpāda), là những nguyên nhân làm con người vướng trong Luân hồi (sa. saṃsāra). Vô minh cũng là một trong ba ô nhiễm, Tam lậu (sa. āsrava), một trong ba phiền não (sa.kleśa) và khâu cuối cùng của mười trói buộc (Thập triền, sa. saṃyojana).

Vô minh được xem là gốc của mọi bất thiện trong thế gian và cũng là một đặc tính của Khổ (sa. duḥkha). Đó là tình trạng tâm thức không thấy sự vật "như nó là" (Như thật tri kiến), cho ảo giác là sự thật và vì vậy sinh ra khổ. Vô minh sinh ái (sa. tṛṣṇā) và đó là yếu tố cơ bản sinh ra sự tái sinh. Theo quan điểm Đại thừa, vì vô minh mà từ tính Không (sa. śūnyatā) thoắt sinh ra hiện tượng, làm cho người còn mê lầm tưởng đó là sự thật và không thấy tự tính (Si).

Trong các trường phái Đại thừa, vô minh cũng được hiểu khác nhau. Trung quán tông (sa. mādhyamika) cho rằng, vô minh xuất phát từ quan điểm chấp trước tiên thiên của ý thức, và từ đó mà xây dựng lên một thế giới của riêng mình, cho thế giới đó những tính chất của chính mình và ngăn trở không cho con người thấy thế giới đích thật. Vô minh cũng là không thấy thể tính thật sự, và thể tính đó là tính Không. Như thế vô minh có hai khía cạnh: một là nó che đậy thế giới đích thật, hai là nó xây dựng cái ảo ảnh, cái giả. Hai mặt này cứ luôn luôn dựa vào nhau. Đối vớiKinh lượng bộ (sa. sautrāntika) và Tì-bà-sa bộ (sa. vaibhāṣika) thì vô minh là cách nhìn thế giới sai lạc, cho thế giới là thường còn, mà thế giới có thật chất là vô thường. Vô minh làm cho con người tưởng lầm thế giới có một tự ngã. Theo Duy thức tông thì vô minh là một kiến giải điên đảo, vô minh cho rằng thế giới độc lập với ý thức (tâm) mặc dù Duy thức tông cho rằng thế giới và ý thức chỉ là một.

Vì sao bị vô minh? ...tham sân si dẫn dắt...vô minh phát suất từ tâm...vô minh ngủ ngầm và...
vì thói quen. không còn chú tâm quan sát...automatic reaction...làm với vô thức...làm như cái máy. Mỗi lần ngồi thiền phải với tâm minh...luôn luôn mới mẻ...tâm biết vô tư, bén nhạy, tinh nhuệ không máy mó chai lì...thấy bất ngờ, hứng thú...Tu thiền chú tâm, quan sát...
vì kinh nghiệm, muốn lặp lại...áp đặt kết quả cũ vào cái đang quan sát cái mới...Pháp luôn luôn vô thường, mình muốn lái nó về cái cục bộ.
vì lường trước cái mình phải đến...phải đạt này nọ khiến mình không trọn vẹn với hiện tại...bản ngã lăng xăng xen vào...Mình chưa thấy chưa biết mà mình dựa vào học thức mà cho mình biết...Vô minh là không hiểu biết như thật...không hiểu tứ diệu đế...không hiểu thiện ác...không hiểu nhân quả...không hiểu chân lý...

Trong hiện tại mình minh hay vô minh...thực hiện ngay tại đây, bây giờ là thiền...
Hành thiền là thực hành chánh niệm, tỉnh giác.
Minh: chánh niệm, tỉnh giác. Chánh niệm là trở lại tâm với cái thực tại.
Không truy tầm, không ý đồ, không muốn biết ra, không muốn đạt được (tầm tứ)...Thiền tuệ là chánh niệm tỉnh giác...Chánh niệm là tâm tại đây, bình thường đang là, rỗng lặng, trong sáng... không vọng niệm, không khởi niệm... buông ra mọi ý đồ của tâm ý...tâm trong sáng, tĩnh lặng...Tâm mình trọn vẹn với đi, đứng, nằm, ngồi, thở,...Chánh niệm tỉnh giác không truy tầm, bám chặt...muốn biết ra, mong đạt được là tầm tứ...như vậy là lầm lẫn...Chánh niệm tỉnh giác...tâm bây giờ tại đây...một cái biết trọn vẹn, tự nhiên không tác ý...

Niệm thân: biết trọn vẹn với đang thở, đi, đứng...không bám víu, dính mắc vào hơi thở...chỉ thở bình thường...
Sáng suốt trọn vẹn với thực tại đang là...thân...thọ...tâm...pháp...đấy là thiền.

Ngay tại đây minh hay vô minh...quá khứ không truy tầm, tương lai thì chưa đến..an trú trong hiện tại... tuệ giác chính là đây.....sáng suốt định tĩnh trong lành

Khi ngồi mình đừng nói mình ngồi thiền...thiền định gì hết...không đặt mong cầu...Càng cố gắng chừng nào càng tiêu hao năng lượng chừng đó...Không làm gì cả...các thế nằm ngồi không quan trọng...thân thư giãn thoải mái...tâm ý thư giãn thoải mái...buông hoàn toàn nghỉ ngơi, hoàn toàn trọn vẹn với cái mình đang là bây giờ và tại đây; trở về với thực tại, sáng suốt trọn vẹn với pháp đang là...không một cái gì xen vào...giới định tuệ sẽ đến cùng lúc...sáng suốt, định tĩnh, trong lành...KHÔNG MUỐN cái gì cả...5 phút buông xả hoàn toàn...quý hơn cả giờ lăng xăng...tánh thấy vốn rất trong sáng...
Ngay tại đây minh hay ngay tại đây vô minh.
Để cho pháp (nature) tu, không để bản ngã muốn tu.

vipassana là thấy như thật.
thiền là sống tuỳ duyên thuận pháp.
sư vận hành của đời sống...tứ đại hư không và tánh biết yếu tố chung nói gọ lại là danh sắc...cá thể vì duyên, nhân khác nhau...sự tương giao ngoại nhập khác nhau...sự tương giao hết sức chặt chẽ...vận hành bất đồng...thành những ảo tưởng cá nhân...cái ta và cái của ta được hình thành khác biệt...ảo tương muốn an toàn...càng ngày càng đi xa cái như là...mỗi người sống với cái phải là...
thân tâm bất như...không nhất như ...gọi là thất niệm...chánh niệm là trở về thực tại đang là vận hành với bản chất thật của nó...chân như nghĩa là như nó là...KHÔNG THÊM  ẢO TƯỞNG...

THÂN THỌ TÂM PHÁP thấy ra như thực tại
tướng do tưởng mà ra như thế gian tướng...
thực tướng như là...

do not react; respond to...hướng về giữ cho tâm yên ổn...để ý đến hơi thở...phồng xẹp...đối tượng gì đến lục căn...chỉ là...chỉ là...tiếng động...hình sắc...không bám khái niệm...chú tâm...để ý tâm mình có chạy theo? rất khó giữ cho tâm không dính mắc với ngoại cảnh...rất khó hướng nội tâm...vui vẻ quan sát tâm...mọi thời, mọi nơi nên thận trọng, chú tâm, quan sát...

Hãy thận trọng, chú tâm, quan sát xem có phải 99% lời nói của chúng ta đều phóng đến ngôi thứ ba; không lợi lạc cho người nghe và cho mình. Thông thường khoảng 1% lời nói đúng thời, đúng chỗ, chánh ngữ...

Tại sao mình cảm thấy đau trên thân...do tâm sân,,,biết cảm giác, ghi nhận cảm giác...chớ muốn hết cảm giác...cảm giác càng tăng...ghi nhận...chú tâm vào hơi thở...cảm giác tan biến...chân tê...máu sẽ tự biết tìm một cách nào khác để lưu thông một cách tự nhiên...Tập ghi nhận đau đớn giúp ta co khả năng chịu đau đớn trước giờ chết...Thiền tập chứ không phải là ngồi thiền...mọi  nơi mọi chỗ đều tập...luôn hỏi tâm ta đang biết cái gì???